Toen ik in 2017 in de regio van Dominical kwam wonen, zag of hoorde ik in het begin geen enkele ara. Inmiddels, bijna tien jaar later, is dat aan het veranderen: er bestaat een zekere kans dat je een Scarlet Macaw ziet of hoort overvliegen. Het is nog geen garantie, maar wel een teken dat het beter gaat met de populatie. Van alle papegaaien die het land rijk is, springen de ara’s in Costa Rica er meteen bovenuit: groot, luidruchtig en in het geval van de Scarlet Macaw ook nog eens felgekleurd. Costa Rica kent twee inheemse soorten, en beide hebben een verhaal dat verder gaat dan hun uiterlijk. Vooral de Great Green Macaw staat op de rand van uitsterven, maar dankzij intensieve herstelprogramma’s hoor je hem op de Zuid-Caribische kust wel weer regelmatig overvliegen.
In het kort: ara’s in Costa Rica
- Costa Rica kent twee ara-soorten: de Scarlet Macaw (niet bedreigd) en de Great Green Macaw (ernstig bedreigd).
- Scarlet Macaw zie je vooral aan de Pacifische kant: Carara, Osa, en steeds vaker rond Dominical.
- Great Green Macaw zie je het betrouwbaarst bij Ara Manzanillo aan de Zuid-Caribische kust, dagelijkse tour om 15:00 uur.
- Er resteren minder dan 300 Great Green Macaws in het wild in Costa Rica.
- Beide soorten zijn ook te zien in opvangcentra, zoals het Jaguar Rescue Center.
Inhoud
Welke ara’s leven er in Costa Rica?
Bedreigingen voor ara’s in Costa Rica
Op bezoek bij Ara Manzanillo
Hoe kun je ara’s zien in Costa Rica?
Opvangcentra en programma’s
Tot slot
Veelgestelde vragen
Welke ara’s leven er in Costa Rica?
Costa Rica kent twee ara-soorten:
- Scarlet Macaw (Ara macao) – rood, geel en blauw verenkleed, komt voor tot 1000 meter hoogte
- Great Green Macaw (Ara ambiguus) – overwegend groen, komt voor tot 1500 meter hoogte
| Soort | IUCN-status | Maximale hoogte | Waar te zien | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|---|
| Scarlet Macaw | Niet bedreigd (Least Concern) | Tot 1000 meter | Pacifische kant, o.a. Carara, schiereiland Osa en steeds vaker rond Dominical | Vliegt vaak in paren of familiegroepen |
| Great Green Macaw | Ernstig bedreigd (Critically Endangered) | Tot 1500 meter | Zuid-Caribische kust, o.a. rond Manzanillo | Minder dan 300 volwassen exemplaren in het wild in Costa Rica |
Scarlet Macaw
De Scarlet Macaw is een van de zeventien nog bestaande grote papegaaiensoorten die bekendstaan als ara’s. Van nature komen ze voor in de tropische bossen van het westelijke halfrond, van Mexico tot Brazilië. De vogel wordt bijna uitsluitend aangetroffen in altijdgroene tropische bossen en langs rivieroevers, van zeeniveau tot 1000 meter hoogte. Meestal worden ze in paren of familiegroepen gezien. Het menu van de Scarlet Macaw bestaat uit fruit, zaden, peulen, bladknoppen en bloemen, af en toe aangevuld met insecten. In totaal is bekend dat de soort zich voedt met zo’n 126 plantensoorten uit 25 verschillende families. In de ochtend vliegen de vogels vanuit het gebied waar ze overnachten naar de gebieden waar ze voedsel vinden. Dit betekent in sommige delen van het land dat ze in de ochtend vanuit het binnenland richting de kust trekken. Aan het einde van de middag keren ze weer terug richting het bos. Ze doen dit in de eerste en laatste uren van het daglicht.
De afgelopen jaren is de populatie van de Scarlet Macaw groter geworden in Costa Rica. Naast de bekende plekken als Carara en Osa is de regio rond Dominical een mooi voorbeeld van hoe langzaam zo’n herstel gaat. Zoals in de intro al beschreven: waar je hier tien jaar geleden vrijwel geen ara zag of hoorde, is de kans daarop inmiddels reëel geworden.
De voortplanting verloopt langzaam en het broedseizoen verschilt per regio, afhankelijk van breedtegraad, regenseizoen en de beschikbaarheid van fruit. Een legsel bestaat meestal uit één of twee eieren, gelegd in natuurlijke boomholtes of holtes die door andere vogels, zoals grote spechten, zijn uitgehakt. Na ongeveer 28 dagen broeden komen de jongen uit, die vervolgens drie tot vier maanden in het nest blijven. De ouders voeren hen wel vier tot vijftien keer per dag. Jonge vogels verlaten het nest tussen de 97 en 140 dagen oud, maar blijven daarna nog bijna een jaar bij hun ouders. Pas rond hun derde of vierde levensjaar zijn ze geslachtsrijp. De status op de IUCN Red List is ‘Niet Bedreigd’ (Least Concern).
Great Green Macaw
De Great Green Macaw is, zoals de naam al zegt, een grote, overwegend groene ara. Daarnaast is de vogel ook herkenbaar aan de rode band boven de zwarte snavel. De vleugels zijn van boven blauw en van onderen olijfkleurig. De onderrug is eveneens blauw en de staart oranje.
Er worden over het algemeen twee ondersoorten onderscheiden: één die voornamelijk in Midden-Amerika (van Honduras tot noordwest-Colombia) voorkomt en één in het westen van Ecuador. De sterkste bolwerken van de soort liggen in het uiterste oosten van Panama en het aangrenzende deel van Colombia. Hier zijn nog grote aaneengesloten bosgebieden intact. In Costa Rica en Ecuador zijn de aantallen de afgelopen jaren juist tot gevaarlijk lage niveaus gedaald, al is er wel sprake van intensieve beschermingsinspanningen.
De cijfers voor Costa Rica zijn zorgwekkend: er resteren minder dan 300 volwassen exemplaren in het wild, tegenover een wereldwijde schatting van ongeveer 1000. In 2020 classificeerde de IUCN Red List de Great Green Macaw daarom als ‘Ernstig Bedreigd’ (Critically Endangered). Bij de beoordeling daarvoor in 2016 was dit ‘Bedreigd’.
Bedreigingen voor ara’s in Costa Rica
Vooral de Great Green Macaw staat zwaar onder druk. Het overleven van deze soort hangt af van zowel gerichte beschermingsprojecten als van lokale gemeenschappen die de vogel waarderen en beschermen. Organisaties als Ara Manzanillo en het Macaw Recovery Network zetten zich in om deze neerwaartse trend te keren, onder andere via wetenschappelijk onderzoek, praktische natuurbescherming en samenwerking met lokale gemeenschappen.
Op bezoek bij Ara Manzanillo
Aan de Zuid-Caribische kust was de Great Green Macaw lange tijd vrijwel verdwenen, ondanks dat de soort hier van nature voorkwam en er voldoende voedsel aanwezig was. Sinds de start van het herintroductieproject in 2010 komt daar langzaam verandering in: met nestkasten en dagelijkse voedering komen de vogels steeds vaker terug naar het gebied, en dat is precies het moment waarop bezoekers ze vanaf het observatiedek kunnen zien.
De cijfers spreken voor zich: sinds 2010 heeft Ara Manzanillo ongeveer 120 Great Green Macaws teruggebracht in de natuur, een toename van 40% in de Costa Ricaanse populatie en van meer dan 10% wereldwijd. Het project werkt daarbij langs vier lijnen: geleidelijke herintroductie, samenwerking met de lokale gemeenschap, ondersteuning van natuurlijke voortplanting en herbebossing van het leefgebied.
Praktisch: de dagelijkse tour start om 15:00 uur. Reserveer vooraf een plek. Wil je precies weten hoe de tour eruitziet en wat je er in de omgeving nog meer kunt combineren? Bekijk de volledige beschrijving bij activiteiten vanuit Puerto Viejo de Talamanca.
Hoe kun je ara’s zien in Costa Rica?
- Voor de Scarlet Macaw: ga naar de Pacifische kant, met name nationaal park Carara, het schiereiland Osa of de regio rond Dominical. Let op paren of kleine familiegroepen die overvliegen. Tijdens de Drake Bay Trail hebben we een koppel rustig kunnen observeren terwijl ze vruchten aten.
- Voor de Great Green Macaw: boek de tour bij Ara Manzanillo aan de Zuid-Caribische kust, waar de vogels dagelijks terugkeren om te eten. Dit is verreweg de betrouwbaarste manier om deze zeldzame soort te zien. Met een beetje geluk kom je ze ook in Tortuguero tegen.
- Luister goed. Ara’s zijn luidruchtig en vaak al te horen voordat je ze ziet overvliegen.
Opvangcentra en programma’s
Verschillende organisaties in Costa Rica zetten zich in voor het herstel van beide ara-soorten. Naast Ara Manzanillo aan de Caribische kant is er bijvoorbeeld ook het Scarlet Macaw-programma van Gaia Hotel & Reserve bij Manuel Antonio, gericht op het terugbrengen van de Scarlet Macaw in dat gebied. Daarnaast werkt het Macaw Recovery Network eraan om papegaaien te beschermen en om populaties te herstellen, in Punta Islita kun je een tour volgen. Door het land heen zijn er dierenopvangcentra waar ara’s een thuis hebben gevonden wanneer ze niet meer in het wild uitgezet kunnen worden. Bekijk 6x dierenopvangcentra in Costa Rica voor een aantal van die locaties.
Tot slot
Twee soorten, twee verschillende verhalen: de Scarlet Macaw die op de Pacifische kant relatief stabiel voorkomt en de Great Green Macaw die met minder dan 300 exemplaren in het wild nog altijd ernstig bedreigd is, maar dankzij projecten als Ara Manzanillo langzaam terugkeert naar de Zuid-Caribische kust. Zie je er een overvliegen, dan zie je meteen ook een stukje natuurbeschermingsgeschiedenis.
Gelukkig voor ons behoort de doordringende kreet van de Scarlet Macaw steeds vaker tot een van de dagelijkse geluiden die we vanuit de natuur horen.
Lees ook:
- Quetzal spotten in Costa Rica
- Wilde dieren in Costa Rica
- 6x Bestemmingen voor dieren in Costa Rica
- Alle diersoorten in Costa Rica
Veelgestelde vragen Ara’s in Costa Rica
Twee: de Scarlet Macaw (rood, geel en blauw) en de Great Green Macaw (overwegend groen). Beide zijn inheems, maar hun status verschilt sterk: de Scarlet Macaw geldt als niet bedreigd, de Great Green Macaw als ernstig bedreigd.
De Scarlet Macaw heeft een felrood verenkleed met geel en blauw in de vleugels. De Great Green Macaw is overwegend groen, met een rode band boven de snavel, blauwe vleugelpunten en een oranje staart. De Great Green Macaw is bovendien iets groter.
Voor de Scarlet Macaw: de Pacifische kant, met name nationaal park Carara, het schiereiland Osa en steeds vaker de regio rond Dominical. Voor de Great Green Macaw is de tour bij Ara Manzanillo aan de Zuid-Caribische kust verreweg de betrouwbaarste optie; met wat geluk zie je ze ook in Tortuguero.
Vooral door verlies van leefgebied: bos wordt gekapt voor landbouw, veeteelt en plantages, en belangrijke voedsel- en nestbomen worden selectief geveld. Daarnaast speelt illegale vangst voor handel een rol. Er resteren nog minder dan 300 volwassen exemplaren in het wild in Costa Rica.
Ara’s zijn het hele jaar door aanwezig, maar zijn vaak actiever en beter hoorbaar in de vroege ochtend. Bij Ara Manzanillo is de dagelijkse voedertijd rond 15:00 uur een vast moment waarop de kans op waarnemingen groot is.
Ja. Diverse dierenopvangcentra in Costa Rica, zoals het Jaguar Rescue Center bij Puerto Viejo de Talamanca, bieden onderdak aan ara’s die niet meer in het wild kunnen worden uitgezet.
