Costa Rica wordt bezocht door maar liefst vijf soorten zeeschildpadden. De migrerende dieren hebben een grote ecologische waarde. De nestelstranden spelen een belangrijke rol in de ecosystemen van het land. Ze zijn tegelijkertijd een belangrijke motor voor ecotoerisme: dankzij de schildpadden kunnen lokale gemeenschappen langs de kust een inkomen verdienen met verantwoord toerisme. Costa Rica is bovendien een van de weinige landen in de wereld die al meer dan 70 jaar actief zeeschildpadden beschermt, sinds 1955 in Tortuguero met de bioloog Archie Carr. In dit artikel neem ik je mee langs alle vijf de soorten: welke schildpadden soorten leven in Costa Rica?
Welke soorten schildpadden leven er in Costa Rica?
In Costa Rica komen 14 soorten schildpadden voor, zowel zoetwater- als zeeschildpadden. De meeste interesse gaat uit naar de zeeschildpadden, vooral op het moment dat ze eieren komen leggen of wanneer de baby’s net zijn uitgekomen en hun weg naar de zee zoeken. Er zijn vijf soorten zeeschildpadden die hun eieren leggen op Costa Ricaanse stranden. De meeste van deze soorten zijn met uitsterven bedreigd. Ga daarom altijd op pad met een lokale gids en volg de instructies om de schildpadden zo min mogelijk te storen.
De vijf zeeschildpadsoorten die Costa Rica rijk is, zijn:
- Olive Ridley (Tortuga lora, Lepidochelys olivacea) – de kleinste soort, wereldwijd de meest voorkomende zeeschildpad, bekend van de massale arribadas op de Pacifische kust.
- Green Turtle (Tortuga blanca/negra, Chelonia mydas) – een grote, overwegend herbivore schildpad met de grootste nestelpopulatie in Tortuguero.
- Leatherback (Tortuga baula, Dermochelys coriacea) – de grootste zeeschildpad ter wereld, met een zacht, leerachtig schild in plaats van een hard pantser.
- Loggerhead (Tortuga cabezona, Caretta caretta) – herkenbaar aan de opvallend grote, driehoekige kop, in Costa Rica alleen aan de Caribische kant.
- Hawksbill (Tortuga carey, Eretmochelys imbricata) – de meest bejaagde soort, vanwege haar prachtig gekleurde schild.
| Schildpad | Grootte | IUCN-status | Waar te zien | Nestelperiode |
|---|---|---|---|---|
| Olive Ridley | Klein | Kwetsbaar, afnemend | Pacifische kust (o.a. Ostional, Nancite) | Hele jaar, piek sept–okt (arribadas) |
| Green Turtle | Middelgroot–groot | Niet bedreigd, toenemend | Caribische kust (vooral Tortuguero) en Pacifische kust | Caribisch: juni–okt / Pacifisch: hele jaar |
| Leatherback | Groot (grootste soort) | Kwetsbaar, afnemend | Beide kusten | Pacifisch: sept–maart / Caribisch: feb–jun |
| Loggerhead | Middelgroot | Kwetsbaar, afnemend | Alleen Caribische kust (Cahuita, Gandoca-Manzanillo) | Mei–aug |
| Hawksbill | Middelgroot | Ernstig bedreigd, afnemend | Beide kusten | Caribisch: mei–nov / Pacifisch: mei–jan |
Olive Ridley schildpad
Dit is de kleinste zeeschildpad die in Costa Rica aan land komt, en tegelijk de meest voorkomende zeeschildpad ter wereld — hoewel het aantal wereldwijd wel afneemt. Ze komen voor op de stranden van de Pacifische kust en leggen het hele jaar door eieren, met een duidelijke piek tijdens het regenseizoen in september en oktober.
Wat deze soort echt bijzonder maakt, zijn de arribadas: duizenden schildpadden die in de loop van een paar dagen, net voor de nieuwe maan, massaal aan land komen om eieren te leggen. Dit gebeurt onder andere bij Playa Ostional en Playa Nancite in nationaal park Santa Rosa. In Ostional is dit fenomeen zo bijzonder dat de lokale gemeenschap sinds 1987 zelfs toestemming heeft om tijdens de eerste dagen van een arribada een deel van de eieren te oogsten, in ruil voor het beschermen van het strand. Wil je hier meer over weten? Lees mijn blog over de arribada en de schildpadden in Ostional.
De Olive Ridley staat te boek als kwetsbaar (Vulnerable) op de IUCN Red List, met een afnemende trend. Qua dieet is deze schildpad alleseter: ze duikt tot wel 150 meter diep om te foerageren op kreeften, krabben, kwallen en weekdieren op de zeebodem.
Green Turtle (Atlantic Green / zwarte schildpad)
De Green Turtle is een van de grotere zeeschildpadden en dankt haar naam niet aan de kleur van het schild, maar aan het groenige vet onder de huid. Volwassen dieren zijn overwegend herbivoor en leven van zeegras en algen, wat vrij uitzonderlijk is onder zeeschildpadden.
Aan de Caribische kant is er een grote populatie te vinden in Tortuguero, met meer dan 10.000 nestelende vrouwtjes per jaar — daarmee een van de belangrijkste nestelplekken ter wereld. Hier komen de vrouwtjes tussen juni en oktober aan land, iets wat ze eens in de twee tot vier jaar doen. Het zien van de schildpadden in de avond terwijl ze een nest graven is een van de populairste activiteiten in Tortuguero. Lees meer over de schildpaddentour in Tortuguero.
Wat minder bekend is: de Green Turtle nestelt óók aan de Pacifische kust, en wel het hele jaar door. Hier leeft een aparte, wat kleinere en donkerder gekleurde subsoort die bekendstaat als de zwarte schildpad (Chelonia mydas agassizii). Naast zeegras en algen eet deze variant ook mangrovepropagula en kleine ongewervelde diertjes. Belangrijke stranden voor deze Pacifische populatie zijn onder meer Nombre de Jesús, Zapotillal, Los Pargos, Cabuyal, Isla San José en Golfo Dulce.
Op de IUCN Red List staat de Green Turtle als niet bedreigd (Least concern), met een gelukkig toenemende trend. De Green Turtle is de enige volledig herbivore soort van de zeven zeeschildpadsoorten. Het dieet varieert binnen het verspreidingsgebied en tijdens de verschillende levensfasen. Terwijl jonge groene zeeschildpadden omnivoor zijn en zowel plantaardig als dierlijk voedsel eten, schakelen ze naarmate ze volwassen worden over op een strikt herbivoor dieet.
Leatherback schildpad
De Leatherback is de grootste zeeschildpad ter wereld en tegelijk de meest bijzondere: in plaats van een hard schild met schubben heeft deze soort een zacht, leerachtig schild dat is opgebouwd uit kleine benige plaatjes (osteodermen), met zeven kenmerkende lengteribbels. Een volwassen dier kan tot 500 kg wegen; er is zelfs ooit een exemplaar van 1.000 kg en 3 meter lang gemeten. De driehoekige kop heeft een unieke roze vlek die per dier verschilt en die onderzoekers gebruiken om individuen te herkennen.
Deze schildpad komt aan beide kusten aan land. Aan de Pacifische kant nestelen ze van september tot maart, onder meer bij Playa Grande, Playa Ventanas, Playa Langosta, Ostional en Nancite. Aan de Caribische kant, bijvoorbeeld bij Barra Pacuare, is de nestelperiode juist van februari tot en met juni.
De Leatherback staat als kwetsbaar (Vulnerable) op de IUCN Red List, met een afnemende trend. Ooit was deze schildpad een vertrouwd gezicht aan de noordelijke Pacifische kust, maar inmiddels komt ze daar minder vaak dan vroeger. Het dieet bestaat vrijwel volledig uit kwallen en andere gelatineuze diertjes zoals zeepieren. Eieren en jonge dieren hebben te maken met een lange lijst natuurlijke vijanden: van krokodillen, honden en wasberen tot meeuwen en krabben. Volwassen dieren kunnen in zeldzame gevallen nog prooi zijn van jaguars, orka’s en haaien.
Loggerhead schildpad
Deze schildpad is direct te herkennen aan haar opvallend grote, driehoekige kop, die tot 28 cm breed kan worden. Die kop is zo groot dat het dier hem niet volledig kan terugtrekken in het schild.
In Costa Rica komt de Loggerhead uitsluitend voor aan de Caribische kant, op de riffen bij Cahuita en Gandoca-Manzanillo. Aan de Pacifische kust broedt deze soort helemaal niet. Tussen mei en augustus komen de vrouwtjes aan land, onder andere bij Barra del Colorado, Tortuguero, Parismina, Pacuare, Matina, Moín, 12 Millas, Negra, Cahuita en Gandoca.
De Loggerhead staat als kwetsbaar (Vulnerable) op de IUCN Red List, met een afnemende trend. Dankzij haar sterke kaken kan deze schildpad prooi met een hard pantser aan, zoals krabben, schelpdieren en andere weekdieren.
Hawksbill schildpad
De Hawksbill is misschien wel de mooiste zeeschildpad, met een opvallend gekleurd, gemarmerd schild. Diezelfde schoonheid is precies de reden dat deze soort een van de meest bejaagde zeeschildpadden is: het schild wordt gebruikt om ringen, kammen, zonnebrillen, armbanden en kettingen van te maken, en ook de eieren worden verzameld.
Aan de Caribische kant kun je de Hawksbill van mei tot november zien, onder andere bij Cahuita, Barra del Colorado, Tortuguero, Parismina, Pacuare, Matina, Moín en Gandoca. Aan de Pacifische kant broeden ze van mei tot januari, bijvoorbeeld bij El Jobo, Manuel Antonio, Nancite, Baru, Platanares, San Josecito (Osa) en Santa Teresa op het schiereiland Nicoya.
Op de IUCN Red List is de Hawksbill geclassificeerd als ernstig bedreigd (Critically endangered), met een afnemende trend — de meest zorgelijke status van de vijf soorten. Het dieet bestaat voornamelijk uit sponzen, kwallen en andere kleine organismen die op de zeebodem leven.
Vijf soorten schildpadden in Costa Rica
Vijf zeeschildpadsoorten op de stranden van één land — dat maakt Costa Rica tot een van de beste plekken ter wereld om deze dieren in het wild te zien. Van de massale arribadas van de Olive Ridley tot de grote Leatherback: elke soort heeft zijn eigen verhaal en zijn eigen kwetsbaarheden. Dankzij decennia van bescherming, te beginnen met Archie Carr in Tortuguero, hebben deze dieren hier nog altijd een kans. Wil je zelf een keer getuige zijn van een nestelende schildpad of een arribada? Lees daarover meer in Schildpadden zien in Costa Rica: waar, wanneer en hoe.
Wil je meer weten over ander wildlife in Costa Rica? Bekijk de algemene blog over wilde dieren in Costa Rica.
Lees ook:
- Zeeleven in Costa Rica: van walvissen tot koraalriffen
- Diersoorten in Costa Rica: overzicht per diersoort
- 6x Bestemmingen voor dieren in Costa Rica
Veelgestelde vragen over zeeschildpadden in Costa Rica
Costa Rica wordt bezocht door vijf soorten zeeschildpadden: de Olive Ridley, Green Turtle, Leatherback, Loggerhead en Hawksbill. Daarnaast leven er in totaal 14 schildpaddensoorten in het land, waaronder ook zoetwaterschildpadden.
Een arribada is een massale nesteling waarbij duizenden Olive Ridley-schildpadden binnen enkele dagen, rond nieuwe maan, gezamenlijk aan land komen om eieren te leggen. Dit fenomeen is vooral te zien bij Playa Ostional, met een piek in september en oktober.
De Hawksbill staat als ernstig bedreigd (Critically endangered) op de IUCN Red List en heeft daarmee de meest zorgelijke status van de vijf soorten. Dit komt vooral door de jacht op haar gekleurde schild.
Ja, de Green Turtle is de enige van de vijf soorten die als niet bedreigd (Least concern) geldt, met bovendien een toenemende populatie.
