Schildpadden zien in Costa Rica: waar, wanneer en hoe

12

Het was nog donker toen we bij het strand aankwamen. Onze gids liep voorop met een rood lampje, fluisterend dat we stil moesten zijn. Even later zagen we haar: een enorme donkere vorm die zich met logge, trage bewegingen door het zand bewoog. Een schildpad die haar nest kwam graven, precies zoals ze dat al miljoenen jaren doen. Op hetzelfde strand waar zij zelf ooit uit het ei kroop. Het is een van die momenten die je niet snel vergeet, en Costa Rica is een van de beste plekken op aarde om het mee te maken. Schildpadden in Costa Rica: waar en wanneer kun je ze zien?

Inhoud
Welke schildpadden leven er in Costa Rica?
Beste reistijd schildpadden Costa Rica
Beste bestemmingen om schildpadden te zien
Hoe boek je een tour?
Hoe groot is de kans dat je schilpadden ziet?
Zijn er op alle stranden ook tours beschikbaar?
Bedreigingen voor schildpadden
Tips om schildpadden te zien
Tot slot
Veelgestelde vragen

Welke schildpadden leven er in Costa Rica?

Costa Rica is een van de beste plekken ter wereld om zeeschildpadden te spotten, en dat is geen toeval: het land wordt bezocht door maar liefst vijf verschillende soorten. Hieronder een kort overzicht, waarvan de meeste helaas met uitsterven bedreigd zijn:

• Olive Ridley – de kleinste soort en wereldwijd de meest voorkomende zeeschildpad, bekend van de massale arribadas op de Pacifische kust.
• Green Turtle – een grote, overwegend herbivore schildpad met de grootste nestelpopulatie in Tortuguero.
• Leatherback – de grootste zeeschildpad ter wereld, met een zacht, leerachtig schild in plaats van een hard pantser.
• Loggerhead – herkenbaar aan de opvallend grote, driehoekige kop, in Costa Rica alleen te vinden aan de Caribische kant.
• Hawksbill – de meest bejaagde soort vanwege haar prachtig gekleurde schild, en tegelijk de meest bedreigde van de vijf.

Binnenkort meer over elke soort in een uitgebreide blog.

Wat is de beste reistijd om in Costa Rica schilpadden te zien?

Wil je de beste reistijd voor Costa Rica om schildpadden te zien, kijk dan naar september en oktober op de Pacifische kust. Dan overlappen alle vier de soorten die daar nestelen, met als kers op de taart de massale arribada van de Olive Ridley. Aan de Caribische kant is juni tot en met augustus de beste periode: dan zijn Green, Leatherback, Loggerhead én Hawksbill tegelijk actief. Er is geen enkele maand waarin je nérgens een zeeschildpad kunt zien: op beide kusten samen is er bijna het hele jaar door wel een soort actief. Toch zijn er duidelijke pieken. Hieronder zie je per kust en per maand precies welke soort wanneer aan land komt.

Pacifische kust

Maand	Olive Ridley	Green (zwarte schildpad)	Leatherback	Hawksbill
Januari	✓	✓	✓	✓
Februari	✓	✓	✓	–
Maart	✓	✓	✓	–
April	✓	✓	–	–
Mei	✓	✓	–	✓
Juni	✓	✓	–	✓
Juli	✓	✓	–	✓
Augustus	✓	✓	–	✓
September	★ piek	✓	✓	✓
Oktober	★ piek	✓	✓	✓
November	✓	✓	✓	✓
December	✓	✓	✓	✓

Caribische kust

Maand	Green	Leatherback	Loggerhead	Hawksbill
Januari	–	–	–	–
Februari	–	✓	–	–
Maart	–	✓	–	–
April	–	✓	–	–
Mei	–	✓	✓	✓
Juni	✓	✓	✓	✓
Juli	✓	✓	✓	✓
Augustus	✓	–	✓	✓
September	✓	–	–	✓
Oktober	✓	–	–	✓
November	–	–	–	✓
December	–	–	–	–

Wat zijn de beste bestemmingen om schildpadden te zien in Costa Rica?

Sommige stranden in Costa Rica zijn zó belangrijk voor zeeschildpadden dat ze er speciaal om beschermd worden. Dit zijn de bestemmingen waar je de beste kans hebt om een van de vijf soorten te spotten.

Bestemming	Kust	Soort(en)	Bijzonderheid
Ostional	Pacific	Olive Ridley	Beroemd om de massale arribada’s, met piek in september/oktober
Tortuguero	Caribisch	Green, Hawksbill	Grootste nestelpopulatie Green Turtle ter wereld (100.000+ vrouwtjes/jaar)
Las Baulas / Playa Grande	Pacific	Leatherback	Speciaal aangewezen nationaal park voor de Leatherback
Barra Pacuare	Caribisch	Leatherback, Green, Hawksbill	Belangrijk nestelstrand aan de Caribische kant: Leatherback (maart–juli), Green (juli–sept), Hawksbill (apr–aug)
Cahuita & Gandoca-Manzanillo	Caribisch	Loggerhead, Hawksbill	Enige plek in Costa Rica waar de Loggerhead nestelt

Wil je liever een rustigere plek, ver weg van de drukte? Barra Pacuare, verscholen in de kanalen van Tortuguero, is zo’n verborgen bestemming. Hier is het Pacuare Reserve actief met een schildpaddenproject waar de bedreigde Leatherback tussen maart en juli aan land komt om eieren te leggen. Je deelt het gebied er met nauwelijks andere bezoekers. Lees mijn ervaringen in de blog over Barra Pacuare.

Ook Camaronal, iets zuidelijker op het schiereiland Nicoya, is een rustig alternatief voor de drukkere stranden zoals Ostional.

Ik heb het geluk gehad om twee keer schilpadden te zien in Ostional en een keer in de avond in Tortuguero. Baby schildpadden heb ik kunnen zien op Playa Hermosa bij Uvita en in Punta Banco, bij Rancho Burica.

Een andere goede manier om schildpadden te zien in Costa Rica: tijdens een snorkeltour bij Isla del Caño. Ik zag er maar liefst vijf in één tour.

Hoe boek je een schildpaddentour?

Hoe je een tour boekt, verschilt per bestemming:

Caribische kust:

• Tortuguero: de vergunningen voor de avondshifts (20.00–22.00 of 22.00–24.00 uur) worden pas om 15.00 uur op de dag zelf uitgegeven. Je boekt hier dus ter plekke via je accommodatie of een lokale gids, voor ongeveer $35–40 per persoon. Alle details lees je in mijn blog over de activiteiten in Tortuguero.
• Gandoca: hier kun je de schildpaddentour vooraf online reserveren bij Gandoca Tours. De tour begint om 19.00 uur en vertrekt vanaf het operationele centrum van Gandoca Tours op Playa Gandoca. Er is geen vaste termijn waarbinnen je moet reserveren; voor last-minute boekingen kun je het beste eerst de beschikbaarheid controleren. Verblijf je in Puerto Viejo, dan kun je ook vervoer naar Gandoca bijboeken.

Pacifische kust:

• Parque Nacional Marino Las Baulas: voor de officiële schildpaddenobservatie moet je vooraf reserveren. Volgens het Instituto Costarricense de Turismo (ICT) kun je maximaal acht dagen van tevoren reserveren en zijn de groepen beperkt tot 15 personen. De observatie vindt plaats onder begeleiding van een geautoriseerde lokale gids. Voor de actuele reserveringsmogelijkheden kun je het beste rechtstreeks contact opnemen met SINAC / Parque Nacional Marino Las Baulas. Vanuit Tamarindo worden ook georganiseerde schildpaddentours aangeboden.
• Ostional: de tours liggen in handen van lokale gidsen, vaak verenigd in de gidsenvereniging AGLO. Omdat een arribada zich niet exact laat voorspellen, boek je meestal pas zodra deze is aangekondigd, via WhatsApp of door langs te gaan bij een gids. Reken op ongeveer $20 per persoon. Ik leg in mijn blog over de arribada in Ostional precies uit hoe je dit aanpakt.
• Ojochal: Reserva Playa Tortuga organiseert geen tours, maar je kan wel een keer meegaan met de nachtelijke patrouilles. Deze zijn over het algemeen van 19.00-22.00, 22.00-01.00 en 01.00-04.00. In ruil daarvoor vragen ze een vrijwillige donatie. Je kunt contact opnemen met de organisatie voor meer informatie.
• Osa (Carate/Río Oro): COPROT organiseert ochtend- en nachttours waarbij je onder begeleiding naar de neststranden gaat. Je moet de tour minimaal 48 uur vooraf boeken via COPROT. De tours kosten $40 per persoon. De VIP-tour, inclusief overnachting in het Carate Base Camp en een ochtendtour, kost $110.

Kies altijd voor een gecertificeerde gids. Zo weet je dat je de regels voor het observeren van nestelende schildpadden volgt en de dieren zo min mogelijk verstoort. Op veel stranden mag je tijdens het nestelseizoen bovendien ’s nachts niet zonder gids het strand op.

Hoe groot is de kans dat je daadwerkelijk een schildpad eieren ziet leggen?

Wildlife laat zich helaas niet plannen. Zoals de mensen van Tortugas de Pacuare, een lokale schildpaddenbeschermingsorganisatie, het treffend verwoorden: je kunt nooit precies voorspellen hoe jouw ervaring zal zijn, want de natuur is nu eenmaal onvoorspelbaar. Het enige waar ze zeker van zijn, is dat diezelfde natuur je steeds weer weet te verrassen. Ga daarom altijd met realistische verwachtingen op pad.

Tijdens een arribada in Ostional is de kans dat je iets ziet enorm, met duizenden schildpadden tegelijk op het strand. Ook in Tortuguero is de kans erg groot tijdens het seizoen. Maar bij een reguliere nachttour elders blijft het altijd een kwestie van geduld en een beetje geluk. Reserva Playa Tortuga geeft aan dat ze ongeveer om de dag een schildpad zien tijdens het seizoen, soms, twee of drie tegelijk. Boek je tour het liefst tijdens de piekmaanden uit de tabellen hierboven, bij voorkeur met een geregistreerde gids die weet waar en wanneer de schildpadden actief zijn.

Zijn er op alle stranden waar schildpadden komen ook tours beschikbaar?

Nee. Er zijn niet op alle stranden waar schildpadden aan land komen georganiseerde tours. Dat hangt af van de toegankelijkheid van het strand, de beschermingsstatus en de aanwezigheid van een erkend monitoringsprogramma. Op veel stranden nestelen slechts enkele schildpadden per nacht. Met een tour zou je daar een een lage kans op een waarneming hebben. Tours worden meestal aangeboden op stranden waar veel schildpadden nestelen, een actief beschermingsprogramma aanwezig is en waar bezoekers ook gecontroleerd kunnen worden.

Bedreigingen voor zeeschildpadden

Ondanks de jarenlange inspanningen van Costa Rica blijven zeeschildpadden onder druk staan en dat is niet alleen te wijten aan natuurlijke vijanden. Een paar van de belangrijkste bedreigingen:

• Onbeschermde stranden. Ondanks alle beschermde natuurgebieden wordt ongeveer 50% van de stranden die gebruikt worden voor het nestelen van zeeschildpadden nog altijd niet gedekt door het nationale erfgoedprogramma.
• Lichtvervuiling. Zeeschildpadden zijn extreem gevoelig voor licht. Kunstlicht van hotels, restaurants en straatverlichting kan zowel nestelende vrouwtjes als net uitgekomen baby’s desoriënteren, waardoor ze de weg naar de zee niet meer vinden.
• Stroperij. Het rapen van schildpadeieren voor consumptie is in bijna elk land illegaal, maar de wetten worden niet overal even goed gehandhaafd. In Ostional bestaat er een uitzondering: de lokale gemeenschap mag daar onder strikte voorwaarden een deel van de eieren oogsten in ruil voor bescherming van het strand.
• Plastic en bijvangst. Zwervend plastic wordt door schildpadden nog weleens verward met kwallen, hun favoriete voedsel. Ook raken schildpadden regelmatig verstrikt in visnetten die niet voor hen bedoeld zijn.
• Kustontwikkeling. De bouw van hotels, resorts en woonwijken direct achter nestelstranden zorgt voor verlies van leefgebied en maakt stranden minder geschikt om te nestelen.

Vrijwilligerswerk bij schildpaddenbescherming

Wil je meer doen dan alleen kijken? Op verschillende plekken in Costa Rica kun je als vrijwilliger meehelpen aan de bescherming van zeeschildpadden, vaak voor een langere periode dan een eenmalige tour. Denk aan nachtelijke strandpatrouilles, het meten en registreren van nestelende schildpadden, het verzorgen van schildpadeieren en het begeleiden van pasgeboren schildpadjes naar zee.

Een mooi voorbeeld is Reserva Playa Tortuga in Ojochal, het biologische onderzoekscentrum waar het schildpaddenseizoen loopt van juli tot december. Kim ging hier samen met haar dochter als vrijwilliger aan de slag (wel buiten het schildpaddenseizoen) en deelt haar ervaringen in de blog over vrijwilligerswerk in Ojochal.

Andere organisaties om te overwegen:

• Sea Turtle Conservancy (Tortuguero) — al sinds 1959 actief en verantwoordelijk voor een van de langstlopende schildpaddenonderzoeken ter wereld. Vrijwilligers verblijven op het eigen biologisch veldstation.
• Equipo Tora Carey (El Jobo, Guanacaste) — een kleinschalig, gemeenschapsgedreven project aan de Pacifische kust, met veel aandacht voor samenwerking met de lokale bevolking.
• Turtle Love (nabij Tortuguero) — beschermt een nestelstrand net buiten het nationaal park, waar vier soorten schildpadden nestelen.

Programma’s variëren van een paar dagen tot enkele weken en de kosten dragen meestal direct bij aan het onderzoek en de bescherming ter plekke. Check bij elke organisatie vooraf goed het seizoen, de accommodatie en wat er van je verwacht wordt.

Tips om schildpadden in Costa Rica te zien

Wil je zelf op zoek naar zeeschildpadden? Met deze tips vergroot je de kans dat je iets ziet en zorg je dat je dat op een verantwoorde manier doet.

• Kies het juiste seizoen en de juiste kust. Zoals de tabel hierboven laat zien, verschilt de piekperiode flink per soort en per kust. Plan je bezoek daarop af.
• Ga altijd met een lokale gids. Niet alleen vergroot dit je kans om daadwerkelijk iets te zien, op veel stranden mag je ’s nachts sowieso niet zonder gids het strand op tijdens het nestelseizoen.
• Gebruik geen wit licht. Schildpadden zijn extreem gevoelig voor licht. Een gids heeft altijd een speciale, rode lamp bij zich. Zet ook de flash van je camera of telefoon uit.
• Draag donkere kleding en houd rekening met een eventuele natte oversteek: sandalen zijn vaak handiger dan gesloten schoenen.
• Raak de schildpad niet aan en blokkeer nooit haar pad naar de zee. Als een schildpad zich gestoord voelt, kan ze terugkeren naar het water zonder eieren te leggen.
• Zie je een nest met baby’s? Help ze niet. De babyschildpadden hebben de tocht en de beweging naar de zee nodig om hun longen goed te ontwikkelen.

Tot slot

Vijf soorten, twee kusten en honderden kilometers strand: zeeschildpadden zien in Costa Rica kan bijna het hele jaar door, als je maar weet waar en wanneer je moet zijn. Of je nu getuige bent van een massale arribada in Ostional, een gigantische Leatherback bij Barra Pacuare, of een Green Turtle in Tortuguero: het blijft een van de meest indrukwekkende natuurervaringen die het land te bieden heeft. En misschien nog wel het mooiste: door verantwoord op pad te gaan met een gids, draag je direct bij aan de bescherming van deze kwetsbare dieren.

Wil je meer weten over ander wildlife in Costa Rica? Bekijk mijn algemene blog over wilde dieren in Costa Rica.

Lees ook:

• Zeeleven in Costa Rica: van walvissen tot koraalriffen
• Diersoorten in Costa Rica: overzicht per diersoort
• 6x Bestemmingen voor dieren in Costa Rica

Voor deze blog is er onder andere gebruik gemaakt van de infographic van Visit Costa Rica.

Veelgestelde vragen over schildpadden in Costa Rica