Apen in Costa Rica: alle 4 soorten en waar je ze ziet

20

Het gebrul klonk al voordat de zon goed en wel op was. We werden in het donker wakker van een geluid dat we niet konden thuisbrengen. Pas later ontdekten we dat het een brulaap was, hoog in de boom naast onze accommodatie. Zo maak je dus kennis met één van de vier apensoorten die Costa Rica rijk is. Elke soort heeft zijn eigen leefgebied, gedrag en manier waarop je hem het beste kunt spotten. In dit artikel neem ik je mee langs alle vier: de kapucijnaap, het doodshoofdaapje, de slingeraap en de brulaap. Apen in Costa Rica: waar kun je ze zien?

Inhoud
Welke apensoorten leven er in Costa Rica?
Het onderschatte gevaar
Tips om apen te spotten in Costa Rica
Tot slot
Veelgestelde vragen

Welke apensoorten leven er in Costa Rica?

Dankzij de enorme diversiteit aan bossen en klimaten leven er in dit kleine land maar liefst vier verschillende apensoorten. Elk met hun eigen uiterlijk, gedrag en favoriete leefgebied. Van het kenmerkende gebrul dat je ’s ochtends vroeg wakker maakt tot een klein groepje dat ineens door de bomen boven je hoofd springt. De kans is groot dat je tijdens je reis minstens één van deze soorten tegenkomt. Tijdens ons bezoek aan nationaal park Corcovado hadden we het geluk alle vier de soorten op dezelfde dag te zien!

De vier apensoorten die Costa Rica rijk is, zijn:

• De kapucijnaap (White-Faced Capuchin) – een stuk algemener en daardoor ook vaker te spotten, onder meer op plekken waar toeristen komen.
• De doodshoofdaap (Red-Backed Squirrel Monkey) – het kleinste en helaas ook meest bedreigde aapje van de vier, met maar twee bekende populaties in het land.
• De slingeraap (Central America Spider Monkey) – groter van formaat, maar juist wat schaarser te zien ondanks een verspreidingsgebied over vrijwel heel Costa Rica.
• De brulaap (Mantled Howler Monkey) – misschien wel de bekendste van allemaal, vooral vanwege het indrukwekkende gebrul dat al vroeg in de ochtend door het bos schalt.

Aap	Grootte	IUCN-status	Waar te zien	Bijzonderheid
Kapucijnaap	Middelgroot	Kwetsbaar	Manuel Antonio, Osa, Rincón de la Vieja, Carara	Meest algemeen, gebruikt gereedschap
Doodshoofdaapje	Klein	Bedreigd	Quepos/Manuel Antonio, Osa	Zeldzaamst, maar 2 bekende populaties
Slingeraap	Groot	Bedreigd	Rincón de la Vieja, Tortuguero, Osa	Lange ledematen, vaak eerder gehoord dan gezien
Brulaap	Middelgroot	Kwetsbaar	Vrijwel heel Costa Rica	Bekend gebrul, meest wijdverspreid

Kapucijnaap (White-Faced Capuchin)

Herkenbaar aan de crèmekleurige kop en schouders tegen een verder donkerbruin lijfje, en minstens zo herkenbaar aan zijn gedrag. De kapucijner is een van de slimste apen die je in Costa Rica tegenkomt. Ze leven in groepen, zijn erg territoriaal en gebruiken zelfs simpel gereedschap om aan voedsel te komen. Diezelfde slimheid maakt ze ook een beetje brutaal. Op sommige stranden hebben ze inmiddels goed door dat een onbewaakte strandtas al snel een lunchpakket kan bevatten. Ze aarzelen niet om er zelf even in te duiken.

Je vindt deze aap onder meer in Manuel Antonio, op het schiereiland Osa, in het park Rincón de la Vieja en in Carara. Van de vier apensoorten in Costa Rica is dit veruit de meest algemene: de kans dat je er tijdens je reis eentje tegenkomt is groot.

Ondanks dat je hem relatief vaak ziet, staat de kapucijner volgens de IUCN Red List te boek als kwetsbaar (Vulnerable). Dat lijkt tegenstrijdig met hoe vaak je hem spot. Het geeft vooral aan dat een soort algemeen voorkomend kan zijn in de gebieden waar hij nog leeft, terwijl zijn totale leefgebied en populatie op de langere termijn wel degelijk onder druk staan. Dit komt onder andere door ontbossing en versnippering van bosgebieden.

Tip: ga je naar het strand bij Manuel Antonio of bezoek je nationaal park Cahuita, laat je tas dan niet onbeheerd achter en houd hem goed dicht. Vooral in Manuel Antonio zijn de apen erg brutaal geworden, helaas een gevolg van mensen die de apen hebben gevoerd in het verleden. Ze zijn erg gewend geraakt aan de aanwezigheid van de bezoekers van het park en rommelen gerust even in jouw tas om te kijken wat ze er kunnen vinden.

Doodshoofdaapje (Red-Backed Squirrel Monkey)

Het kleinste apenvriendje van Costa Rica, en meteen ook het meest kwetsbare. Met zijn compacte lijfje, de kenmerkende oranjebruine rug en een gezichtje dat een beetje aan een doodshoofd doet denken, is dit een aap die je niet snel over het hoofd ziet zodra je hem spot. Ze leven in groepen en bewegen zich snel en actief door de lagere boomlagen op zoek naar insecten en fruit.

Helaas is dit aapje met uitsterven bedreigd. Je kunt deze aap als reiziger eigenlijk op nog maar twee bekende locaties tegenkomen: in de regio van Quepos en Manuel Antonio en op het schiereiland Osa. Buiten deze twee gebieden kom je hem eigenlijk bijna niet tegen. De belangrijkste oorzaak van de bedreigde status is verlies van leefgebied. Door ontbossing en de versnippering van bos in kleinere stukken raken populaties van elkaar geïsoleerd. Dit verkleint de overlevingskansen van de soort.

Volgens de IUCN Red List staat de soort als geheel te boek als bedreigd (Endangered). De populatie rond Manuel Antonio is hierin zelfs nog kwetsbaarder. Die telt naar schatting nog maar zo’n 1500 tot 2000 dieren. Dit is een fractie van de tienduizenden die er decennia geleden nog waren. Gelukkig laten tellingen van de laatste jaren wel een voorzichtig herstel zien, mede dankzij lokale beschermingsprojecten. Wij hebben het geluk om met enige regelmaat een familie apen te zien in onze omgeving.

Slingeraap (Central America Spider Monkey)

Met zijn lange, dunne ledematen en een staart die bijna als een vijfde ledemaat fungeert, is de slingeraap een indrukwekkende verschijning wanneer hij zich door de boomtoppen beweegt. Hij is een stuk groter dan het doodshoofdaapje en de kapucijner, maar juist minder vaak te zien. Dat is opvallend, want zijn leefgebied strekt zich in principe uit over vrijwel heel Costa Rica.

Kans om deze aap te spotten heb je bijvoorbeeld in het park Rincón de la Vieja, en ook in Tortuguero maak je een goede kans. Houd tijdens een wandeling door deze gebieden je oren en ogen goed open. Door hun formaat en snelle bewegingen door de bomen zijn ze vaak eerder te horen dan te zien.

Zelf kwamen we een groep slingerapen tegen tijdens de tocht naar Bolita Rainforest Hostel bij Dos Brazos, op de rand van Corcovado. Onderweg door de jungle, zwetend onder onze rugzakken vol boodschappen, kregen we ineens een welkome afleiding: een hele familie slingerapen die zich langzaam door de boomtoppen voortbewoog. Ze waren goed te horen, ook al waren ze niet steeds te zien. De volgende dag zagen we de groep opnieuw en konden we ze van dichtbij observeren. Onder andere een aap die met behulp van zijn staart onderste boven een guaba probeerde open te maken.

Ook de slingeraap staat helaas onder druk: de IUCN Red List classificeert de soort als bedreigd (Endangered). Net als bij de andere apensoorten zijn habitatverlies, jacht en de vangst voor de illegale huisdierenhandel de grootste boosdoeners. Omdat slingeraapjes zich bovendien maar langzaam voortplanten (vaak eens per twee tot vier jaar één jong), herstelt een populatie zich maar moeizaam van verliezen.

Brulaap (Mantled Howler Monkey)

Waarschijnlijk hoor je deze aap voordat je hem ziet. Het kenmerkende gebulder van de brulaap, dat vroeg in de ochtend of aan het einde van de middag door het bos schalt. Het is voor veel reizigers een van de meest onvergetelijke geluiden van Costa Rica. Het geluid draagt kilometers ver en wordt gebruikt om het territorium af te bakenen tegenover andere groepen. Qua uiterlijk is de brulaap goed te herkennen aan zijn donkere vacht met een gouden/olijfkleurige waas over de flanken.

Van de vier apensoorten is de brulaap veruit het meest wijdverspreid. Je kunt hem tegenkomen in uiteenlopende typen bos door het hele land. Van Drake Bay tot Rincón de la Vieja en van Playa Coyote tot de Caribische kust van Costa Rica. Wil je gegarandeerd wakker worden van hun gebrul? Kies dan voor een van deze accommodaties in Costa Rica waar je wakker wordt van de brulapen.

Van de vier soorten is de brulaap relatief gezien de minst bedreigde. De IUCN Red List classificeert hem als kwetsbaar (Vulnerable). Dat is nog altijd zorgelijk, maar hun brede verspreiding en het feit dat ze zich beter kunnen aanpassen aan verschillende boslandschappen (inclusief kleinere, versnipperde stukken bos) dan de andere apensoorten, maakt de brulaap iets veerkrachtiger.

Wil je weten bij welke bestemmingen je de beste kans hebt op meerdere diersoorten tegelijk? Bekijk 6x bestemmingen voor wilde dieren in Costa Rica.

Het onderschatte gevaar: stroomdraden

Wat de meeste bezoekers niet weten, is dat een van de grootste bedreigingen voor apen in Costa Rica niet in het bos zit, maar boven hun hoofd hangt: het elektriciteitsnet. Vrijwel alle elektriciteitskabels in Costa Rica lopen bovengronds en zijn gemaakt van geleidend materiaal zonder isolatie, zoals kale aluminium draden, wat een permanent risico op elektrocutie vormt voor ieder dier dat ermee in aanraking komt. Apen en luiaards bewegen zich nu eenmaal het liefst door de boomtoppen en daar lopen die kabels vaak dwars doorheen.

In Costa Rica raken jaarlijks meer dan 3.000 wilde dieren geëlektrocuteerd. Apen en luiaards horen tot de meest getroffen soorten. Het Jaguar Rescue Center in Puerto Viejo is één van de centra in het land die gewonde dieren opvangt. Het centrum vangt gemiddeld 25 tot 30 geëlektrocuteerde dieren per jaar op. Daarvan zijn er zo’n 70% luiaards en apen en weet daarvan uiteindelijk maar zo’n 30% te redden. Een schok van een stroomkabel klinkt misschien onschuldig, maar kan de lichaamstemperatuur van een dier tot boven de 43°C laten oplopen. Dit heeft orgaan falen en ernstige weefselschade tot gevolg. Amputaties zijn uiteindelijk vaak de enige optie om een dier te redden.

Sinds 2017 werkt het Jaguar Rescue Center via het project Shock Free Zone samen met het nationale elektriciteitsbedrijf ICE en het ministerie van milieu (MINAE) om dit probleem aan te pakken. Dit doen ze door kabels en transformatoren te isoleren, wildlife-oversteekplaatsen (touwbruggen door de boomtoppen) aan te leggen en anti-klimvoorzieningen te installeren. Toch groeit het aantal elektrocuties nog steeds. Vooral door de snelle bouw van nieuwe wijken en accommodaties langs de Zuid-Caribische kust.

Dit soort verhalen laat zien wat er achter de schermen gebeurt met de dieren die het niet redden op eigen kracht. Wil je weten hoe dat er in de praktijk uitziet? Lees het verhaal van Stephanie, die vrijwilligerswerk deed met apen bij SIBU Wildlife Sanctuary, waaronder de opvang van jonge aapjes die hun moeder aan een stroomkabel verloren.

Tips om apen te spotten in Costa Rica

Apen zien in Costa Rica is niet heel moeilijk. Maar met een paar simpele tips vergroot je je kansen aanzienlijk en zorg je er ook voor dat je dat op een verantwoorde manier doet.

• Let op de tijd van de dag. Apen zijn het meest actief in de vroege ochtend en aan het einde van de middag. Dat zijn de momenten waarop ze op zoek gaan naar voedsel en zich dus ook het meest laten zien en horen. Midden op de dag, als het warm is, trekken ze zich vaker terug in de schaduw van de boomtoppen en is de kans kleiner om ze in beweging te zien.
• Ga met een gids. Net als bij luiaards en andere wilde dieren vergroot een lokale gids je kansen enorm. Ze herkennen de geluiden, weten in welke bomen bepaalde groepen zich vaak ophouden en zien vaak als eerste een beweging die jou zelf ontgaat.
• Kijk (en luister) omhoog. Vooral bij de brulaap kom je al een heel eind door simpelweg op je gehoor af te gaan. Bij de andere soorten helpt het om de boomtoppen rustig af te scannen in plaats van alleen naar de grond of het pad te kijken.
• Voer de apen nooit. Hoe verleidelijk het ook is, voeren zorgt ervoor dat apen mensen gaan associëren met eten. Dat maakt ze afhankelijker van menselijk voedsel, brutaler richting bezoekers en op de lange termijn ongezonder.
• Houd afstand. Bewonder de dieren van een afstandje en probeer ze niet aan te raken of te benaderen. Dit is niet alleen voor jouw veiligheid, maar ook voor die van de apen zelf. Costa Rica voert hier zelfs actief de campagne Stop Animal Selfies voor.
• Houd je tas dicht (of laat hem thuis). Zeker op het strand in nationaal park Manuel Antonio, waar de kapucijners wel weten waar ze moeten zoeken, doe je er goed aan om tassen gesloten te houden en niet onbeheerd achter te laten.

Tot slot

Vier apensoorten, vier heel verschillende ervaringen. Van het brutale gedrag van de kapucijner tot het onvergetelijke gebrul van de brulaap dat je ’s ochtends vroeg wakker maakt. Waar je ze ook tegenkomt, apen zien in Costa Rica blijft bijzonder. Combineer een bezoek aan een van de genoemde gebieden met een beetje geduld (en het liefst een gids) en de kans is groot dat je uiteindelijk oog in oog staat met minstens één van deze vier soorten. En zie je er geen? Dan heb je in ieder geval een mooie wandeling door het bos gehad, met alle kans op ander bijzonder wildlife onderweg.

Bekijk ook:

• Wilde dieren in Costa Rica
• 6x Bestemmingen voor dieren in Costa Rica
• Het overzicht van zoogdieren in Costa Rica
• Alle diersoorten in Costa Rica

Veelgestelde vragen over apen in Costa Rica